Tworzenie opisów bibliograficznych dokumentów kartograficznych w założeniu autorek instrukcji pt. ”Format MARC 21 rekordu bibliograficznego dla dokumentu kartograficznego” była przeznaczona dla specjalistów z dziedziny geografii oraz kartografii. Należałoby zatem założyć , że bibliotekarze innych specjalności posiadający wyższe wykształcenie kierunkowe, nie powinni w ogóle opracowywać tego zbioru. Czy rzeczywiście? Z punktu widzenia znajomości formatu MARCA 21 można obiektywnie stwierdzić, że ta wiedza , w celu przygotowania opisu, chociażby pierwszego stopnia szczegółowości , jest wystarczającą przyjmując, że wszystkie dane potrzebne do opisu znajdują się na dokumencie. Jednak jest to pozorne stwierdzenie. Przy wypełnianiu pola 007 Formy fizycznej dokumentu kartograficznego musimy wypełnić np. Kod koloru. Mamy do wyboru jedynie kolor jednobarwny oraz wielobarwny. Nasuwa się od razu pytanie, czy w przypadku mapy dwubarwnej należy ją traktować jako wielobarwną. Oczywiście nie pozostaje nic innego jak wybrać tą ostatnią.

Mazowsze - fragment mapy Gerhard Mercator: Polonia et Silesia, Amsterdam / 1585 (1610)

Brak znajomości informacji z zakresu fotografiki może nam utrudnić, w przypadku Kodu nośnika fizycznego, dokonania właściwego wyboru pomiędzy: elastycznym nośnikiem fotograficznym – pozytywem, elastycznym nośnikiem fotograficznym – negatywem, nieelastycznym nośnikiem fotograficznym – pozytywem,nieelastycznym nośnikiem fotograficznym – negatywem. Również w przypadku Kodu szczegółowych informacji o zastosowanej technice fotograficznej, bez tej wiedzy, utrudni nam wybór pomiędzy niebieskodrukiem, fotokopią, odbitką próbną. Należałoby jeszcze właściwie odróżnić wypełniając Kod pozytywu/negatywu, czym jest pozytyw, negatyw, a czym typ mieszany. W przypadku wypełniania w polu 008 Kodu formy zapisu przydałaby się jeszcze wiedza na temat wiernej reprodukcji. Powracając do wypełniania pola 007, jeżeli przyjrzymy się Formie fizycznej obrazu teledetekcyjnego i jej szczegółowym informacjom to możemy dojść do wniosku, że z takimi zagadnieniami jak: orientacja kątowa sensora (detektora), zachmurzenie (w procentach), platforma/typ nośnika urządzeń teledetekcyjnych , przeznaczenie platformy/przeznaczenie nośnika urządzeń teledetekcyjnych, typ sensora (detektora), charakterystyka spektralna (widmowa), akustyczna lub magnetyczna i rozróżnianie ich, nie zapoznamy się na poziomie edukacji szkolnej. W tym wypadku wymagana jest wiedza na poziomie specjalności kartograficznej zdobytej chociażby na Wydziale Geodezji i Kartografii PW. Do wypełnienia danych matematycznych w polach 034 i 255 powinna wystarczyć wiedza ze szkoły podstawowej, ponieważ już w wieku 12 lat, na lekcjach geografii , zapoznajemy się z obliczaniem skali oraz z kierunkami świata.

Kolejna wiedza jaka jest nam potrzebna to rozróżnienie czym jest siatka kartograficzna, a czym lotnicza.
W przypadku map (w tym historycznych) dużą trudność może sprawić ustalenie daty jej powstania lub skali. Należałoby wówczas wyszukać w Internecie dane dotyczące dokładnie tej samej mapy lub innej zawierającej jak najwięcej cech wspólnych, aby ustalić dokładny rok wydania lub prawdopodobny. Przykładem ustalenia daty [ca 1938] może być „Orientacyjny plan Radomia”, którą wykonał technik Tadeusz Pastwa. Datę jej powstania ustaliłam na podstawie adresu Gościńca PTTK nr 3(11)/2003: http://gosciniec.pttk.pl/11_2003/index.php?co=009 z Internetu, gdzie na końcu artykułu, w materiałach źródłowych podano ten sam tytuł oraz rok 1938.

Podobny problem miałam z kolejną interesująca mapą pt.: Post. &Reise – Karte von Deutschlandund den Nachbar- Staaten bis Kopenhagen, Dover, Paris, Lyon, Turin, Ferrara, Ofen, Debrecin, Lublin, Grodno, Taurogen /nach den neusten u. bestenQuellenentworfenbearbeitetundgezeichnet von F. Handtke ; gest. von H. Weber. Postanowiłam poszukać takiego egzemplarza, który miałby jak najwięcej cech mojej mapy.

I oto pod adresem http://www.antiquariat-pennartz.de/mediasearch.jsp;jsessionid=493A019902DC1ABC6E042CF30D948B11?job=SEARCH&dbsftautor=F.+Handtke, znalazłam różne mapy autorstwa Friedricha H. Handtke. Pośród nich była o tym samym tytule mapa z roku ca 1844. Dzięki temu opisowi uzyskałam również informacje na temat skali. Oprócz tytułu, autora, mapa miała te same wymiary co moja. Większy problem powstaje, kiedy nie można nawet w przybliżeniu podać ściślejszej daty wydania. W przypadku mapy pt. „KreisHirschberg ; Masstab 1:150000”, 21 Aufl., seria FlemmingsHandkarte von Schlesien in Einzelblättern ; Nr. 18, musiałam ustalić, w jakich latach mogła być ona wykonana . Znając nazwisko autora oraz nazwę wydawcy pod adresem: http://www.atlassen.info/atlassen/flemming/flegk01/flegk01.html#reeks_4 ustaliłam to. Wydawca Carl Flemming und C. T. Wiskott AG tą serię drukował w latach ca 1920-1932. Dlatego też mogłam podać datę przybliżoną [post 1920], a w polu stałej długości 008 obie daty 1920 i 1932 z kodem q – data wydania niepewna.
Kolejnym problemem dla osoby nie znającej się na poligrafii należy rozpoznanie, jaką techniką graficzną została wykonana mapa. Czy jest to miedzioryt: http://pl.wikipedia.org/wiki/Miedzioryt, czy litografia : http://pl.wikipedia.org/wiki/Litografia ?

Albrecht Dürer Święty Hieronim w celi - miedzioryt

W przypadku szczegółowego opracowywania map pomocną może się okazać nie tylko historia wraz z jej naukami pomocniczymi (a w tym szczególnie: genealogia, geografia historyczna, heraldyka, kartografia, brachygrafia), czy też historia miast Polski, Europy, świata.Należałoby się również zapoznać z podziałem map i ich charakterystyką np. : http://pl.wikipedia.org/wiki/Mapa,http://geoforum.pl/?menu=46815,46852,46939&link=mapy-krotki-wyklad-i-rodzaje-map. Taka wiedza będzie przydatną przy opracowywaniu rzeczowym map. Ponadto dobrze jest rozróżniać siatki: geograficzną, kartograficzną, lotniczą.
Na koniec pragnę stwierdzić, że poznawanie w/w dziedzin przydatnych przy opracowywaniu formalnym dokumentów kartograficznych łączy się również z przyjemnością podróżowania w czasie i przestrzeni. Tak więc nagle „znalazłam się” na spacerze po uliczkach we Florencji, w 1844 roku, by za chwilę przenieść się do Rzymu w 1862 roku, aby podziwiać zaznaczone na mapie ruiny z przeszłości z czasów ServiusaTulliusa, cezara Augusta , czy Sykstusa V.

Mapa Florencji - Biblioteka Cyfrowa PW

M.K.

Materialy źródłowe:
FormatMARC21 rekordu bibliograficznego dladokumentukartograficznego / Grażyna Dudzicka, Dorota Gazicka-Wójtowicz, Irena Grzybowska. – Warszawa, 2007, ostatnia aktualizacja 2009.

Reklamy