Książkę „Hardcorowi bibliotekarze z Timbuktu” amerykańskiego dziennikarza Joshuy Hammera czyta się jak powieść przygodową z tłem historyczno-politycznym.  Rzecz dzieje się w Timbuktu (Mali), mieście ulokowanym na skraju Sahary, nad rzeką Niger, przed wiekami ludniejszym niż Londyn. Timbuktu, założone jako osada przez Tuaregów, dzięki swemu szczególnemu położeniu na szlakach transsaharyjskich wzbogaciło się na handlu między Afryką Subsaharyjską, północną islamską Afryką a później i  Europą, w XIV w. stając się miastem być może najbogatszym i z największą liczbą mieszkańców na świecie. XVI wiek to złote stulecie dla Timbuktu, które było wtedy ważnym ośrodkiem islamu, kulturowym i edukacyjnym z uczelnią w Sankore, na której studiowało tysiące uczniów. Największym skarbem Timbuktu były księgi i biblioteki, 377 tysięcy bezcennych manuskryptów, które dotrwały do XXI wieku, chociaż to wspaniałe niegdyś miejsce, podupadając przez wieki, stało się odizolowanym od świata pustynnym prowincjonalnym miastem. Manuskrypty były oprawione w koźlą skórę, ręcznie kaligrafowane, zdobione złoconymi floraturami i rysunkami meczetów oraz pustynnych krajobrazów. Zawierały relacje z bitew toczonych przez średniowiecznych malijskich królów i ich armie, traktaty dotyczące medycyny  tradycyjnej, prawodawstwa islamskiego, matematyki, tomy romantycznej poezji, studia koraniczne świadczące o rozwoju kulturowym i  intelektualnym społeczeństwa, trwającym w Timbuktu od setek lat. W 2012 r. grupy terrorystyczne Al-Kaidy zajęły północne Mali i rozpoczęły systematyczne działania, by zniszczyć wszystko, co uważały za zabronione, zgodnie z ich interpretacją islamskich praktyk.

Mapa Timbuktu z 1855 public domain, Transferred from en.wikipedia to Commons

Książka opisuje  prawdziwą akcję grupy bibliotekarzy, którzy z narażeniem życia ratowali   skarby kultury i intelektu przed fanatykami z Al-Kaidy.  W lecie 2012 roku, w bibliotece Mamma Haidara w Timbuktu, zespół pod kierunkiem dyrektora biblioteki,  historyka Abdela Kadera Haidary przeprowadził tajną operację.  Pakowano po cichu starożytne dzieła astronomii, poezji, historii do metalowych skrzyń, a następnie wywożono je z biblioteki na wózkach ciągniętych przez muły do bezpiecznych kryjówek rozsianych po mieście. Kolejnym etapem była skomplikowana akcja wywiezienia cennych zbiorów z Timbuktu.  W ciągu dziewięciu dramatycznych miesięcy Haidara i jego zespół uratowali 350 000 rękopisów z 45 różnych bibliotek w Timbuktu i okolicach i ukryli je w Bamako, ponad 400 mil od kontrolowanej przez Al-Kaidę strefy. Książki transportowane były też rzeką Niger. Dżihadyści przeszukiwali łodzie, działali też bandyci, którzy polowali dla okupu na kurierów książek.
Dla Abdela
Haidary, potomka wybitnej rodziny uczonych i kolekcjonerów z Timbuktu, akcja ratunkowa była kulminacją długiej kariery jako mistrza dziedzictwa kulturowego kraju.
Działania Haidary wsparło wiele osób z Europy i Ameryki, zbierających miliony dolarów od dobroczyńców w Europie, USA i na Bliskim Wschodzie, w celu  sfinansowania akcji ratunkowej i konserwacji unikalnych zbiorów.  Dzięki dotacjom rządów i instytucji z całego świata zbudowano trzy biblioteki, które  gromadzą, konserwują i digitalizują ocalałe manuskrypty. Haidara kieruje jedną z nich – Mamma Haidara Library, sfinansowaną przez Fundację Forda. Trafiła tam większość jego obszernych rodzinnych zbiorów.

Z historią ratowania manuskryptów z Timbuktu zetknęłam się już wcześniej, przed przeczytaniem książki, na konferencji w Leuven „What do we lose when we lose a library” we wrześniu 2015 r. , podczas której Abdel Kader Haidara, Dyrektor of Mamma Haidara’s Library był jednym z prelegentów sesji plenarnej. Konferencji towarzyszyła wystawa Books under Fire: From the Flames of Leuven to the Timbuktu Renaissance. Jedną z trzech części ekspozycji stanowiła wystawa „Timbuktu Renaissance” prezentująca zbiór wielowiekowych manuskryptów legendarnych bibliotek Timbuktu, i zwracająca uwagę na zagrożenia powodowane przez współczesne konflikty polityczne, militarne, społeczne, zagrażające światowemu dziedzictwu kulturalnemu. Eksperci z Uniwersytetu w Leuven przyczynili się do zachowania i pokazania cennych manuskryptów.

Poniżej film zrealizowany przez Bibliotekę Universytetu Katolickiego w Leuven pokazujący konserwację manuskryptów z Timbuktu.

Na stronie Unesco udostępnione są manuskrypty https://whc.unesco.org/?cid=31&l=en&id_site=119&gallery=1&index=37&maxrows=12

© UNESCO Author: UNESCO Bureau of Mali https://whc.unesco.org/uploads/thumbs/site_0119_0046-360-360-20151119142613.jpg

 

Źródła:

https://news.nationalgeographic.com/news/innovators/2014/04/140421-haidara-timbuktu-manuscripts-mali-library-conservation/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Timbuktu

http://lubimyczytac.pl/ksiazka/4236378/hardcorowi-bibliotekarze-z-timbuktu

http://www.speculatio.pl/hardkorowi-bibliotekarze-timbuktu/

http://bardziejlubieksiazki.pl/ksiazki/reportaze/hardkorowi-bibliotekarze-z-timbuktu/

https://kuleuvencongres.be/libconf2015/website

https://bgpw.wordpress.com/2015/11/27/co-stracimy-jesli-stracimy-biblioteki-konferencja/

MM

 

Reklamy