Wiele osób niemających na co dzień styczności z osobami dotkniętymi niepełnosprawnością wzroku jest przekonanych, że głównym źródłem wiedzy są dla nich książki wydane w alfabecie Braille’a. Obecnie natomiast wybór urządzeń wspomagających codzienne funkcjonowanie  (i czytanie) osób niewidomych i słabowidzących jest bardzo szeroki. Postęp elektroniki na  przestrzeni kilkudziesięciu lat sprawił, że rzeczy niewyobrażalne i niedostępne dla niewidomych jeszcze stosunkowo niedawno, dzisiaj stały się codziennością.

Wraz z wynalezieniem metody zapisywania i późniejszego odtwarzania dźwięku rozpoczęto nagrywanie książek dla czytelników niewidomych. W Polsce książka mówiona zyskała wielką popularność wśród niewidomych w latach 70-tych 20. wieku – były to nagrania zapisywane na kasetach magnetofonowych, możliwe do odtworzenia na popularnych wówczas odtwarzaczach, które stały się wśród niewidomych artykułem pierwszej potrzeby, czasem bardziej pożądanym niż biała laska. Jak każda technologia miała jednak swoje mankamenty, polegające m.in. na braku możliwości precyzyjnego dotarcia do fragmentu książki. Rozwiązanie tego problemu nadeszło w 1994 r., kiedy to został zaprezentowany nowy format zapisu plików dźwiękowych o nazwie DAISY (Digital Accessible Information System), który pozwala na nawigację w obrębie odtwarzanej książki. Format ten do dzisiaj wykorzystywany jest podczas tworzenia książek mówionych.

Oprócz urządzeń dedykowanych niewidomym i słabowidzącym rynek sprzętów elektronicznych powszechnego użytku obfituje w urządzenia służące do odtwarzania dźwięku, takie jak nowoczesne dyktafony, magnetofony, radiomagnetofony. Mimo że większość z nich produkowanych jest z myślą o użytkowniku masowym, odgrywają również ogromną rolę w rehabilitacji i kształceniu osób z dysfunkcjami wzroku – między innymi umożliwiają im nagrywanie potrzebnych materiałów i późniejsze ich odtwarzanie (np. podczas wykładów na uczelni) lub słuchanie audiobooków.

Jednak niewidomi nie ograniczają się jedynie do biernego zapoznawania się z tekstem – sami również chcą posługiwać się pismem w sposób użytkowy, dzięki czemu nie są wykluczeni z rynku pracy, mają możliwość podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych, rozwijania zainteresowań oraz spędzania wolnego czasu. Aby im to umożliwić powstała cała gama urządzeń do posługiwania się pismem. Do tej grupy zaliczane są brajlowskie maszyny do pisania, rysiki, tabliczki brajlowskie, tabliczki umożliwiające ręczne pisanie ociemniałym, którzy posługiwali się pismem ręcznym przed utratą wzroku, tabliczki umożliwiające składanie podpisów, elektroniczne urządzenia umożliwiające czytanie zwykłego pisma przez całkowicie niewidomych oraz słabowidzących, np. komputer wyposażony  w mowę syntetyczną i skaner. W  nowoczesnych drukarkach brajlowskich istnieje możliwość (przy pomocy specjalistycznego oprogramowania) przekonwertowania pliku tekstowego i  wydrukowania go w postaci tłoczeń pismem Braille’a. Dzięki możliwości podłączenia do takiej drukarki klawiatury komputerowej, osoba widząca może przygotować tekst i wydrukować go w Braille’u. Najnowocześniejsze maszyny brajlowskie mogą komunikować się bezprzewodowo z urządzeniami z systemem iOS, np.  iPadem. Umożliwia to wymianę informacji między osobą niewidomą a widzącą.

Nowoczesna maszyna brajlowska Perkins Smart Brailler
Nowoczesna maszyna brajlowska Perkins Smart Brailler https://www.engadget.com/2012/07/18/perkins-smart-brailler-helps-the-blind-learn-to-type/?guccounter=1

Oprócz drukarek brajlowskich na rynku można znaleźć niewielkich rozmiarów klawiatury brajlowskie. Posiadane przez nie funkcje sprawiają, że pełnią one podobną rolę, jak zwykłe klawiatury komputerowe – można przy ich pomocy pisać, obsługiwać system i  aplikacje zainstalowane na komputerze. Można je również podłączyć (przewodowo lub bezprzewodowo) do smartfona lub komputera posiadającego odpowiednie oprogramowanie. Za sprawą wbudowanej pamięci notatniki brajlowskie umożliwiają zapisywanie istotnych informacji, prowadzenie kalendarza lub połączenie z Internetem. Zaawansowane możliwości, jakie niosą za sobą te urządzenia, wymagały odpowiedniego zaadaptowania pisma Braille’a. W  tym celu powstała odmiana Eurobraille – zwana brajlem komputerowym, który jest oparty nie na sześcio-, ale na ośmiopunkcie – do dwóch kolumn sześciopunktu dodano po  dodatkowym dolnym punkcie, przy zachowaniu numeracji podstawowych punktów. Pozwoliło to uzyskać możliwość zapisania 256 znaków, co znalazło zastosowanie w  informatyce oraz przy obsłudze elektronicznych urządzeń brajlowskich.

Powiększalnik przenośny http://sklep.altix.pl/pl/optelec-traveller-hd

Jeśli osoba niedowidząca chce skorzystać z książki tradycyjnej, może sięgnąć w tym celu po powiększalnik lub lupę elektroniczną.  Dzięki dużemu powiększeniu czytanego tekstu lub przedmiotu, urządzenia te ułatwiają czytanie lub oglądanie przedmiotów w różnych warunkach (nawet z oddali, np. tablica w  szkole) i przy różnych wadach wzroku. Powiększalniki i lupy mogą być wykorzystywane do odczytywania tekstów pisanych ręcznie i maszynowo, jak i oglądania zdjęć, obrazków, map oraz innych przedmiotów.

Z myślą o osobach z niepełnosprawnością wzroku powstają również programy komputerowe, które umożliwiają samodzielne pisanie i czytanie, odbieranie poczty, przeglądanie Internetu czy korzystanie z internetowych portali społecznościowych. Ich zadaniem jest m.in. odczytanie tekstu wyświetlanego na ekranie, a także opisanie wyświetlanych obiektów graficznych, np. wykresów w arkuszach kalkulacyjnych, tabel – ułatwiając tym samym pracę w programach biurowych takich jak Ms Office Word czy Excel.

BLITAB
Tablet z ekranem uwypuklającym punkty alfabetu Braille’a https://www.technologyreview.com/s/603336/this-500-tablet-brings-words-to-blind-users-fingertips/

Dla niewidomych dużą barierą w korzystaniu ze współczesnych telefonów komórkowych oraz tabletów jest ich gładki ekran dotykowy. Aby temu zaradzić stworzono wiele  aplikacji, które dodają wibracje podczas dotykania wyświetlacza. Umożliwiają ponadto otrzymanie informacji o stanie naładowania baterii, zasięgu Wi-Fi, połączeniach oraz nazwie aplikacji, na której spoczywa palec użytkownika. Aplikacje te, bazując na gestach wykonywanych przez użytkownika, pozwalają na poruszanie się po ekranie oraz odczytują jego zawartość. Dostępne są również tablety i telefony, za pomocą których możliwe jest wprowadzanie znaków Braille’a poprzez bezpośrednie stukanie palcami w ekran. Programy, w które wyposażone są te urządzenia, współpracują również z monitorami brajlowskimi oraz innymi akcesoriami peryferyjnymi, takimi jak linijka lub klawiatura brajlowska.

Jedna z najnowszych dostępnych na rynku aplikacji korzysta z technologii sztucznej inteligencji i opisuje znajdujące się przed niewidomym przedmioty, wystarczy, że skieruje on na nie aparat. Oprócz tego może odczytywać tekst znajdujący się na  obrazie, w tym całe dokumenty, przetwarzając je na pliki, przy zachowaniu oryginalnego formatowania.  Najnowsza wersja tego programu rozpoznaje pismo odręczne. Przy pomocy tej aplikacji niewidomy może odczytać napisy na produktach w sklepie, rozpoznawać kolory, dostawać informację o natężeniu światła, dostawać opis zdjęć z  maili, portali społecznościowych oraz galerii telefonu.

Jak widać, producenci nowoczesnego sprzętu dla osób mających problemy ze wzrokiem wychodzą naprzeciw ich potrzebom, opracowując najróżniejsze metody wspomagające funkcję czytania, oferując coraz to nowsze możliwości.

 

Źródła:

N. Walter, Nowe media dla niewidomych i słabowidzących. Poznań : Wydawnictwo Naukowe UAM, 2007

http://www.daisy.org/history dostęp dnia 12 grudnia 2018 r.

http://www.harpo.com.pl/sklep/sprzet-dla-niewidomych-i-slabowidzacych/drukarki-i-maszyny-brajlowskie/maszyna-brajlowska-perkins-smart-brailler/ dostęp dnia 12 grudnia 2018 r.

https://handytech.de/en/products/mobile-braille-displays/actilino dostęp dnia 12 grudnia 2018 r.

https://www.technologyreview.com/s/603336/this-500-tablet-brings-words-to-blind-users-fingertips/ dostęp dnia 16 grudnia 2018 r.

https://itunes.apple.com/us/app/seeing-ai/id999062298?mt=8 dostęp dnia 16 grudnia 2018 r.

 

MŁ, AN

Reklamy