W kwietniu minęło 100 lat od powstania Bauhausu – Szkoły sztuki i projektowania, założonej przez architekta Waltera Gropiusa w Weimarze w 1919 roku, z połączenia Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych. Rocznicę uczczono też na blogu Europeany, prezentujac idee Bauhausu i zdigitalizowane obiekty z nim związane. Kolekcje Europeany zapewniają aktualnie dostęp do ponad 57 milionów zdigitalizowanych przedmiotów – książek, dzieł sztuki, filmów, nagrań i innych.

Pomimo krótkiego, 14-letniego istnienia, Bauhaus wykreował nowoczesną architekturę XX wieku, wg twórców był odpowiedzią na świat zniszczony przez I wojnę światową.
Bauhaus łączył różne dyscypliny, takie jak sztuka, architektura i rzemiosło. Planem Gropiusa było  wypełnienie luki między artystami a rzemieślnikami. W jego wizji miała to być to nowa generacja architektów i projektantów, tworzących zarówno domy, jak i przedmioty użytkowe, które byłyby dostępne dla wszystkich – „W ten sposób sztuka również wchodzi w zakres zwykłego człowieka ”. Nazwa Bauhaus nawiązywała do średniowiecznej Bauhütte, strzechy budowlanej, skupiającej murarzy, cieśli, kamieniarzy, szklarzy i innych pracowników rzemiosła budowlanego.

Logo Bauhausu, Signet of the Staatliche Bauhaus, designed by Oskar Schlemmer and used from 1922, domena publiczna

Pod przewodnictwem Gropiusa ruch został dokonany. Malarstwo, typografia, architektura, projektowanie tkanin, produkcja mebli, projektowanie teatrów, witraże, obróbka drewna, obróbka metali – znalazły tam swoje miejsce. Powstawała koncepcja wzornictwa przemysłowego i nowego podejścia do projektowania form produkowanych taśmowo.

[missing
Zestaw do kawy zaprojektowany przez Otto Lindiga, Staatliche Bauhochschule Weimar, 1923. Museo Nacional de Artes Decorativas. Dost. w Europeanie

W szkole zniesiono bariery między uczniami a wykładowcami. Wszyscy pracowali wspólnie w szkolnych warsztatach. Stolarstwa uczył Gropius, malarstwa ściennego Wassily Kandinsky i Oskar Schlemmer, oprawiania książek Paul Klee.  Działali tu  równiez Ludwig van der Rohe, Hans Mayer, Laszlo Moholy-Nagy, Alexander Schawinsky i Gunta Stolz.

Dzieła sztuki stały się główną ofertą w szkole z bezpłatnymi zajęciami malarskimi oferowanymi przez takich artystów awangardzistów, jak Paul Klee i Wassily Kandinsky. Skupiano się mniej na funkcji, więcej na abstrakcji.  Modernistyczne ruchy w sztuce, takie jak ekspresjonizm i futuryzm, miały zauważalny wpływ na sztukę tworzoną w szkole wraz z jej specyficznym stylem geometrycznego projektu. Każdy z twórców reprezentował inny kierunek, ekspresjonizm, konstruktywizm, kubizm czy op-art, dzięki czemu Bauhaus miał tak wielki wpływ na rozwój architektury, wzornictwa przemysłowego i sztuki.

‘Colour solution’; Theo van Doesburg, c. 1920 – c. 1929, Rijksmuseum, Public Domain


W ciągu 14 lat filozofia szkoły zmieniała się dramatycznie. Zaczęło się od bardzo ekspresjonistycznej filozofii, subiektywnej i indywidualnej, połączonej z akcentem rzemiosła. Później zostało to uzupełnione przeciwstawnymi pomysłami na temat „funkcjonalistycznego” projektu i bardziej pozytywnego spojrzenia na przemysłową produkcję „radykałów”, takich jak holenderski artysta Theo van Doesburg  i węgierski László Moholy-Nagy.

W 1923 roku władze Turyngii zażądały zorganizowania wystawy, na której miał być zaprezentowany dorobek szkoły, mimo niechęci Gropiusa do takiej formy prezentacji osiągnięć Bauhausu, wystawa odbyła się w sierpniu i wrześniu 1923 i odniosła sukces, odwiedziło ją 15 tys. osób, pisała o niej prasa kanadyjska i amerykańska. 

W 1924 roku władzę w Turyngii objął rząd konserwatywny, który oskarżył Bauhaus o szerzenie myśli socjalistycznej i wywrotową działalność. Walter Gropius podjął starał się o przeniesienie placówki szkoły w inne miejsce. Z wielu propozycji wybrał ofertę  burmistrza Dessau. Od 1925 r. Gropius nadzorował przeprowadzkę szkoły do ​​Dessau, wprowadzając w życie zasady funkcjonalizmu Bauhausu i bycia częścią fizycznej przestrzeni szkoły. Zaprojektował budynek Bauhaus i kilka innych nowoczesnych budynków dla nowego kampusu z betonu, stali i szkła.

Walter Gropius, Building Bauhaus-Dessau, Wikimedia Commons, Public Domain

W 1928 r. Gropius ustąpił ze stanowiska szefa Bauhausu, którym został w Hannes Meyer, a później w 1930 r.  Ludwig Mies van der Rohe. W  tym czasie sytuacja polityczna w Niemczech pogorszyła się, partia nazistowska, która zdobyła władzę w latach trzydziestych XX wieku była przeciwna  „zdegenerowanej sztuce” Bauhausu.

W 1932 roku partia nazistowska anulowała finansowanie Bauhausu, uniemożliwiając dalsze nauczanie.  W następnych miesiącach duża część członków Bauhausu uciekła przed represyjnym klimatem w Niemczech. Niektórzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, w tym Gropius, Moholy-Nagy i Mies van der Rohe, gdzie włączyli metody Bauhausu  do programu nauczania szkół architektonicznych.

Idee Bauhausu, które zapoczątkowały wiele nowatorskich teorii i wpływały na kolejne pokolenia projektantów, nadal żyją. Wpływ Bauhausu na architekturę, wzornictwo jest ciągle widoczny.

W Polsce międzywojennej nowatorskie koncepcje artystyczne i społeczne Bauhausu miały licznych zwolenników. Młodzi architekci znali europejskie wizje rozwoju architektury, utrzymywali kontakty z twórcami z Zachodniej Europy i  realizowali koncepcje nowoczesnej architektury w kraju.
Przykładem polskich projektów w duchu funkcjonalizmu Gropiusa jest osiedle Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Rakowcu w Warszawie, zbudowane w latach 1934–1938 wg projektu Heleny i Szymona Syrkusów, którzy także po wojnie, w latach 40., projektowali zespoły bloków mieszkalnych na Pradze i na Kole w Warszawie. Dla WSM projektowali też Barbara i Stanisław Brukalscy.

Arch. Barbara i Stanisław Brukalscy. Dom mieszkalny na Żoliborzu. W: Architektura i Budownictwo 1931 nr 1 s. 10

O innych polskich realizacjach w stylu funkcjonalizmu czy modernizmu z lat XX można poczytać w czasopismach międzywojennych np. „Architektura i Budownictwo„, „Architekt” czy  „Dom Osiedle Mieszkanie” lub „Wnętrze„, dostępnych w Bibliotece Cyfrowej PW.

Żródła:
Beautiful & useful: Bauhaus and Walter Gropius. Europeana Blog
Bauhas – najbardziej wpływowa szkoła projektowania. Bryla.pl
Bauhaus. pl.wikipedia.org
Polskie domy z Bauhausu. Culture.pl

MM

Reklamy